Fakturę zaliczkową w KSeF wystawiasz tak jak każdą inną fakturę — w systemie, jako e-fakturę oznaczoną jako zaliczkowa — najpóźniej 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dostałeś zaliczkę. Po wykonaniu usługi wystawiasz fakturę końcową (rozliczającą), w której podajesz numery KSeF wszystkich faktur zaliczkowych. Jeśli zaliczka pokryła 100% ceny, faktury końcowej co do zasady wystawiać nie musisz.
Poniżej rozpisujemy terminy, wymagane dane i typowe sytuacje z firm remontowych i usługowych, a na końcu pokazujemy przykład liczbowy. Ogólne zasady działania KSeF, terminy wejścia obowiązku i okres bez kar opisaliśmy w osobnym tekście o KSeF w praktyce.
Faktura zaliczkowa — kiedy wystawić?
Fakturę zaliczkową wystawiasz nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymałeś całość lub część zapłaty przed wykonaniem usługi lub dostawą (art. 106i ust. 2 ustawy o VAT). Termin nie przesuwa się, gdy 15. dzień wypada w weekend lub święto.
Przykład: klient wpłacił zaliczkę 20 października. Fakturę zaliczkową wystawiasz najpóźniej 15 listopada. Możesz ją wystawić też wcześniej — ustawa pozwala wystawić fakturę nie wcześniej niż 60 dni przed otrzymaniem zapłaty (art. 106i ust. 7), ale wtedy pilnuj, żeby wpłata faktycznie nastąpiła.
W KSeF data wystawienia faktury jest związana z przesłaniem jej do systemu, dlatego najprościej wysłać fakturę zaliczkową od razu po zaksięgowaniu wpłaty, a nie czekać do 15. dnia.
Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej dotyczy przede wszystkim sprzedaży dla firm. Przy klientach indywidualnych fakturę wystawia się co do zasady na ich żądanie — w razie wątpliwości przy konkretnej transakcji zapytaj księgowego.
Kiedy faktura zaliczkowa nie jest potrzebna?
Nie musisz wystawiać faktury zaliczkowej, jeśli zaliczkę dostałeś w tym samym miesiącu, w którym wykonałeś usługę (art. 106b ust. 1a ustawy o VAT, obowiązuje od 1 września 2023 r.). Wtedy wystawiasz tylko fakturę po wykonaniu usługi, a podajesz na niej dodatkowo datę otrzymania zapłaty.
Ten wyjątek ma jednak ograniczenie: nie stosuje się go w przypadkach, dla których ustawa przewiduje szczególne terminy wystawiania faktur (art. 106i ust. 3–8). Dotyczy to m.in. usług budowlanych i budowlano-montażowych, przy których faktura ma osobny termin — do 30. dnia od wykonania usługi. Jeśli wykonujesz takie usługi dla firm, ustal z księgowym, czy zaliczkę z tego samego miesiąca możesz rozliczyć bez faktury zaliczkowej.
Co musi zawierać faktura zaliczkowa?
Faktura zaliczkowa musi zawierać podstawowe dane faktury, kwotę otrzymanej zaliczki, VAT wyliczony od tej kwoty i dane zamówienia lub umowy (art. 106f ust. 1 ustawy o VAT). Konkretnie:
- dane z art. 106e ust. 1 pkt 1–6: data wystawienia, kolejny numer faktury, dane i NIP sprzedawcy i nabywcy, data otrzymania zapłaty (jeśli różni się od daty wystawienia),
- kwotę otrzymanej zapłaty (zaliczki),
- kwotę podatku liczoną „w stu” według wzoru: VAT = zaliczka brutto × stawka ÷ (100 + stawka),
- dane zamówienia lub umowy: nazwę usługi, ilość, wartość bez VAT, stawkę i kwotę VAT oraz wartość całego zamówienia z VAT.
W strukturze e-faktury FA(3) faktura zaliczkowa ma oznaczenie rodzaju „ZAL”, a dane zamówienia trafiają do osobnej części dokumentu. Twój program powinien to ustawić sam, gdy wybierzesz typ faktury.
Faktura zaliczkowa a końcowa — czym się różnią?
Faktura zaliczkowa dokumentuje pieniądze otrzymane przed wykonaniem usługi, a faktura końcowa (rozliczająca) dokumentuje całą usługę po jej wykonaniu i rozlicza wcześniejsze zaliczki. Na fakturze końcowej wykazujesz pełną wartość usługi, ale kwotę do zapłaty i VAT pomniejszasz o to, co wykazałeś na fakturach zaliczkowych (art. 106f ust. 3).
| Faktura zaliczkowa | Faktura końcowa (rozliczająca) | |
|---|---|---|
| Kiedy | Do 15. dnia miesiąca po otrzymaniu zaliczki | Po wykonaniu usługi, w terminie właściwym dla danej usługi |
| Kwota | Otrzymana zaliczka | Pełna wartość usługi pomniejszona o zaliczki |
| Oznaczenie w KSeF (FA(3)) | ZAL | ROZ |
| Odwołania | Ostatnia z kilku zaliczek na 100% — numery poprzednich | Numery KSeF wszystkich faktur zaliczkowych |
Faktura końcowa — gdzie wpisać numer KSeF faktury zaliczkowej?
Na fakturze końcowej podajesz numery KSeF faktur zaliczkowych — to wymóg art. 106f ust. 3, a w strukturze FA(3) służy do tego część „FakturaZaliczkowa”. Według podręcznika KSeF 2.0 (część II) wygląda to tak:
- zaliczka wystawiona w KSeF — wpisujesz numer KSeF faktury zaliczkowej (pole NrKSeFFaZaliczkowej),
- zaliczka wystawiona poza KSeF, np. przed objęciem Cię obowiązkiem w kwietniu 2026 r. — zaznaczasz, że faktura była poza systemem (NrKSeFZN = 1) i podajesz jej zwykły numer nadany przez Ciebie (NrFaZaliczkowej).
Część „FakturaZaliczkowa” może wystąpić na jednej fakturze do 100 razy, więc zmieścisz w niej każdą liczbę zaliczek. Pamiętaj, że numer KSeF to nie Twój numer faktury — nadaje go system po przyjęciu dokumentu. Jeśli wystawiasz faktury w zewnętrznym programie, sprawdź, czy sam pobiera ten numer i podstawia go na fakturze końcowej.
Ministerstwo Finansów udostępnia przykładowe pliki e-faktur, w tym zaliczkowej i rozliczającej — znajdziesz je razem z podręcznikiem na stronie ksef.podatki.gov.pl.
Kilka zaliczek do jednego zlecenia
Przy kilku zaliczkach każdą fakturujesz osobno, a faktura końcowa odwołuje się do wszystkich. Przy dłuższych remontach to typowa sytuacja: zaliczka na materiał, druga po stanie surowym, reszta po odbiorze.
Szczególny przypadek: jeśli kilka faktur zaliczkowych łącznie obejmuje całą zapłatę, ostatnia z nich musi zawierać numery KSeF poprzednich faktur zaliczkowych (art. 106f ust. 4). Wtedy faktura końcowa nie jest już potrzebna.
Zaliczka 100% — czy wystawiać fakturę końcową?
Jeśli klient zapłacił z góry 100% ceny i wystawiłeś na to fakturę zaliczkową, nie musisz wystawiać faktury końcowej po wykonaniu usługi. Przepisy nie zabraniają jednak wystawić jej jako dodatkowego potwierdzenia sprzedaży. Podręcznik KSeF nazywa ją fakturą końcową „zerową”: ma oznaczenie ROZ, kwotę do zapłaty 0 zł, pełne pozycje usługi i odwołanie do numeru faktury zaliczkowej.
Faktura zaliczkowa a proforma
Faktura proforma nie jest fakturą w rozumieniu ustawy o VAT — to oferta lub wezwanie do zapłaty w formie podobnej do faktury. Nie wysyłasz jej do KSeF (podręcznik KSeF wprost wymienia faktury proforma wśród dokumentów, których do systemu się nie przesyła) i nie wykazujesz z niej VAT.
W praktyce możesz wysłać klientowi proformę, żeby zapłacił zaliczkę, a po wpływie pieniędzy wystawić w KSeF fakturę zaliczkową. Błędem jest traktowanie proformy jako faktury zaliczkowej — wtedy zaliczka zostaje bez faktury, a VAT bez rozliczenia.
| Proforma | Faktura zaliczkowa | |
|---|---|---|
| Czy to faktura VAT | Nie | Tak |
| Czy idzie do KSeF | Nie | Tak |
| Kiedy | Przed wpłatą, jako prośba o zapłatę | Po otrzymaniu zaliczki |
| Skutek w VAT | Brak | VAT należny od zaliczki |
Przykład: zaliczka 30% na remont biura
Przykład: firma remontowa podpisuje umowę na remont biura klienta firmowego za 40 000 zł netto, stawka VAT 23%. Klient wpłaca 30% wartości brutto jako zaliczkę 20 października, a prace kończą się w grudniu.
| Pozycja | Netto | VAT 23% | Brutto |
|---|---|---|---|
| Wartość całego zlecenia | 40 000,00 zł | 9 200,00 zł | 49 200,00 zł |
| Faktura zaliczkowa (30% brutto, do 15 listopada) | 12 000,00 zł | 2 760,00 zł | 14 760,00 zł |
| Faktura końcowa — do zapłaty | 28 000,00 zł | 6 440,00 zł | 34 440,00 zł |
VAT od zaliczki liczysz „w stu”: 14 760 × 23 ÷ 123 = 2 760 zł. Na fakturze końcowej pokazujesz pełną wartość remontu (40 000 zł netto), odejmujesz zaliczkę i podajesz numer KSeF faktury zaliczkowej. Klient dopłaca 34 440 zł.
W przykładzie celowo użyliśmy stawki 23%. Przy niektórych remontach budynków i lokali mieszkalnych w budownictwie objętym społecznym programem mieszkaniowym można stosować 8%, ale trzeba spełnić warunki z ustawy — jeśli ją stosujesz, ta sama stawka dotyczy zaliczki i faktury końcowej. Szczegóły ustal z księgowym.
Co zrobić, gdy po zaliczce zmieni się zakres prac?
Jeśli po wpłacie zaliczki zakres zlecenia się zmienił, zwykle nie korygujesz faktury zaliczkowej — różnicę rozliczasz na fakturze końcowej. Faktura końcowa pokazuje faktyczną wartość wykonanych prac, a zaliczka zostaje odjęta w takiej kwocie, w jakiej ją wykazałeś.
Przykład: zlecenie z umowy miało wartość 40 000 zł netto, ale klient dołożył malowanie korytarza za 3 000 zł netto. Faktura końcowa obejmie 43 000 zł netto, minus 12 000 zł netto z faktury zaliczkowej — do zapłaty zostanie 31 000 zł netto plus VAT. Prace dodatkowe dobrze mieć wcześniej potwierdzone na piśmie, o czym piszemy przy wzorze oferty na usługę budowlaną.
Inaczej jest, gdy klient rezygnuje ze zlecenia i oddajesz mu zaliczkę. Wtedy wystawiasz fakturę korygującą do faktury zaliczkowej — w KSeF korekta odwołuje się do numeru KSeF faktury, którą poprawia. Nie wystawiaj nowej faktury „na minus” bez powiązania i nie usuwaj starej, bo dokumentu przyjętego przez KSeF nie da się po prostu skasować.
Checklista: zaliczka krok po kroku
- Przed wpłatą: wyślij klientowi ofertę lub proformę z kwotą zaliczki i numerem konta.
- Po wpłacie: sprawdź datę wpływu na wyciągu — to ona wyznacza termin faktury zaliczkowej.
- Do 15. dnia następnego miesiąca: wystaw fakturę zaliczkową w KSeF z danymi zamówienia i VAT liczonym „w stu”.
- Kolejne zaliczki: każdą fakturuj osobno; jeśli razem dają 100%, w ostatniej podaj numery KSeF poprzednich.
- Po wykonaniu usługi: wystaw fakturę końcową z pełną wartością prac, odejmij zaliczki i podaj ich numery KSeF.
- Po wysłaniu: sprawdź, czy KSeF przyjął fakturę i nadał jej numer.
Najczęstsze błędy przy fakturach zaliczkowych
- Spóźniona faktura zaliczkowa — zaliczka z października zafakturowana dopiero przy końcowej fakturze w grudniu. Termin to 15 listopada.
- Proforma zamiast faktury zaliczkowej — klient zapłacił na podstawie proformy, a faktury zaliczkowej nikt nie wystawił.
- Brak numerów KSeF zaliczek na fakturze końcowej — albo podany Twój numer faktury zamiast numeru KSeF, gdy zaliczka była wystawiona w systemie.
- VAT liczony od góry zamiast „w stu” — 23% od 14 760 zł daje 3 394,80 zł zamiast 2 760 zł.
- Faktura końcowa na pełną kwotę do zapłaty — bez odjęcia zaliczek klient dostaje fakturę na 49 200 zł, choć część już zapłacił.
- Pominięcie wyjątku dla usług budowlanych — przekonanie, że zaliczki z tego samego miesiąca nigdy nie trzeba fakturować, choć przy usługach ze szczególnym terminem faktury wyjątek nie działa.
Do końca 2026 roku obowiązuje okres przejściowy, w którym za błędy w KSeF nie są nakładane kary. To dobry czas, żeby przećwiczyć cały cykl na kilku zleceniach: zaliczka, faktura zaliczkowa, faktura końcowa z numerem KSeF i ewentualna korekta.
Jak ułatwić sobie fakturowanie zaliczek?
Najmniej błędów powstaje wtedy, gdy zaliczki i faktura końcowa wychodzą z tego samego miejsca co oferta i zlecenie. Wtedy wartość zamówienia na fakturze zaliczkowej zgadza się z ofertą, a przy fakturze końcowej widać, ile klient już wpłacił. Pomaga też stała zasada w firmie: zaliczkę fakturujesz w dniu wpływu, a nie na koniec miesiąca.
W Finito faktury sprzedażowe wystawiasz z projektu i wysyłasz do KSeF bezpośrednio z programu, bez logowania do zewnętrznego portalu. Typy faktur i powiązania z zaliczkami sprawdź w swoim programie i z księgowym przed pierwszym takim zleceniem.
Najczęstsze pytania
Do kiedy trzeba wystawić fakturę zaliczkową?
Najpóźniej 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymałeś zaliczkę (art. 106i ust. 2 ustawy o VAT). Jeśli zaliczka wpłynęła 20 października, termin mija 15 listopada. Fakturę możesz wystawić wcześniej, nawet do 60 dni przed wpłatą.
Czy fakturę zaliczkową wysyła się do KSeF?
Tak. Faktura zaliczkowa to zwykła faktura VAT, więc firma objęta obowiązkiem KSeF wystawia ją w systemie jako e-fakturę z oznaczeniem rodzaju „ZAL”. System nadaje jej numer KSeF, który potem podajesz na fakturze końcowej.
Jak podać numer KSeF faktury zaliczkowej na fakturze końcowej?
W fakturze końcowej (rozliczającej, oznaczenie „ROZ”) wypełnia się część „FakturaZaliczkowa” i wpisuje numery KSeF wszystkich faktur zaliczkowych. Jeśli zaliczka była zafakturowana poza KSeF, zaznacza się to i podaje jej zwykły numer. Dobry program robi to automatycznie na podstawie powiązanych faktur.
Czy faktura proforma może zastąpić fakturę zaliczkową?
Nie. Proforma nie jest fakturą VAT, nie trafia do KSeF i nie rozlicza VAT od zaliczki. Możesz wysłać ją klientowi jako prośbę o zapłatę, ale po wpływie zaliczki musisz wystawić fakturę zaliczkową w terminie.
Czy przy zaliczce 100% trzeba wystawić fakturę końcową?
Nie ma takiego obowiązku, jeśli faktura zaliczkowa objęła całą zapłatę. Możesz jednak wystawić fakturę końcową „zerową” jako potwierdzenie sprzedaży — z pełnymi pozycjami usługi, kwotą do zapłaty 0 zł i odwołaniem do faktury zaliczkowej.
Czy zaliczka w tym samym miesiącu co usługa wymaga faktury zaliczkowej?
Co do zasady nie — od września 2023 r. możesz wtedy wystawić tylko fakturę po wykonaniu usługi z datą otrzymania zapłaty. Wyjątek nie działa jednak przy usługach ze szczególnym terminem fakturowania, m.in. budowlanych i budowlano-montażowych. W takich przypadkach ustal postępowanie z księgowym.